autorski tomik wierszy "Na krawędzi"
powrót do strony głównej witrynyinformacje o autorze witrynyPodziękowaniaprzejście do galeriiprzejście do działu z filmamiprzejście do działu z artykułamiprzejście do działu z moją poezjąprzejście do działu z moimi opowiadaniamiprzejście do działu z opisami szlakówporadnik górołazamini blog - aktualnie u mniesprzętrecenzje książekkonkursyBaza schronisk górskichTomik - "Na krawędzi"dział z zasobami do pobrania i linkamikontakt
 artykuł: "Buty w góry duże i małe"                                                    data publikacji: 17.04.2011. strona: 1/2 powrót do strony głównej artukułów
przejście do drugiej strony artykułu
O niewielu chyba z akcesoriów górskiego sprzętu napisano tak wiele artykułów i porad, o niewielu chyba prowadzono więcej słownych dyskusji na różnych forach niż o... górskich butach. I nie bez kozery właśnie o nim tak wiele się dyskutuje i pisze, gdyż stanowią one najbardziej podstawowy, jeden z fundamentalnych akcesoriów, które zapewniają nam   komfort, bezpieczeństwo, oraz przyjemność (lub nie) z podczas wyprawy w góry.

Ekspansja zainteresowania turystyką górską, oraz aktywnym spędzaniem wolnego czasu, jaka nastąpiła w ciągu ostatnich 10 – 15 lat, plus otwarcie rynków zbytu naszego kraju dla zagranicznych producentów sprzętu górskiego, zaowocowała zalaniem go najróżniejszymi wariantami obuwia górskiego, dostosowanego do określonej formy aktywności.

Proces ten spowodował coś jeszcze, napływ na rynek coraz to nowszych i bardziej zaawansowanych materiałów z których buty są wykonane. Pojawiły się wodoodporne membrany, odporne mechanicznie materiały syntetyczne, wszystko to sprawia że wiedza i własne doświadczenia jakie nabyliśmy w okresie poprzedzającym ową ekspansję techniczną, zazwyczaj musimy odłożyć do lamusa i zacząć je kompletować od nowa. Dawniej bowiem zasady były proste i oczywiste, but musiał być „mocny”, z pełnej grubej licowanej skóry i z odpowiednim traktorem na podeszwie. Oczywiście po zakupie takowych butów (co nie należało do łatwych rzeczy) należało je jeszcze odpowiednio „zakitować” najlepiej na gorąco (podpaloną) pastą do butów, no i woskiem.

Ponieważ sam należę do tej starej „twardogłowej” szkoły górskiej, nie małym wyzwaniem było dla mnie zaufanie syntetycznym materiom coraz częściej wypierającym skórę, membraną które mają rozwiązać problem zapachowości butów w upały, oraz uczynić je bardziej odpornymi na wodę, no i zmianą jakie zaszły w sposobach konserwacji butów.

Systematyka i podział butów według typów:
Na rynku istnieją przynajmniej dwie skale twardości podeszwy buta, oraz ich kwalifikacji do określonej aktywności. Jedną z nich, z którą można spotkać się najczęściej jest skala stworzona przez znanego i renomowanego producenta wyłącznie butów górskich – niemieckiej firmy Meindl.
System podziału obuwia górskiego według twardości zelówki i ich zastosowania
Aktywność: wypoczynek, użytek codzienny, wycieczki/podróże, spacery
Teren: dobrze utrzymane szlaki, parki, obuwie odpowiednie na każdy  dzień
Aktywność: wycieczki terenowe, niskie góry, pogórze
Teren: dobrze i słabo utrzymane szlaki, ścieżki górskie
Aktywność: wymagające trekkingi w niskich górach, lekkie trekkingi górskie
Teren: nierówne szlaki, strome szlaki górskie
Aktywność: wymagające trekkingi, ostre wspinaczki, wyjścia wysokogórskie
Teren: nierówne szlaki, rumowiska skalne, via ferraty
Aktywność: wyjścia w wysokie góry, wspinaczka lodowa, najtrudniejsze trekkingi Teren: lodowce, bardzo nierówne trasy, teren bez wytyczonych tras, rumowiska skalne, via ferraty
Aktywność: wspinaczka lodowa w rakach automatycznych Teren: teren bez wytyczonych szlaków, lodowce, ekstremalne trasy lodowe, wspinaczka lodowa
Inni producenci stosują nazwy słowne dla określonych modeli, odpowiadające ich przeznaczeniu. Poniżej krótkie zestawienie niektórych ze spotykanych oznaczeń:
Typ / Rodzaj aktywności Przykłady opisów stosowanych przez producentów obuwia: Przykłady:
  • miasto
  • spacery po lesie
  • wędrówki w łatwym terenie z niewielkim obciążeniem po dobrze utrzymanych szlakach
  • nordic walking
  • (Meindl) Klasa twardości A
  • Light Hiking
  • wycieczki po łatwym terenie pagórkowatym i górskim po dobrze, średnio i słabo, utrzymanych szlakach
  • (Meindl) Klasa twardości A/B
  • Hiking
  • Light Trekking
  • wymagające trekkingi w niskich górach, lekkie trekkingi górskie
  • teren: nierówne szlaki, strome szlaki górskie
  • (Meindl) Klasa twardości B
  • (Meindl) Klasa twardości B/C







  • Trekking
  • Explore
  • wymagające trekingi w górach wysokich
  • długie, wymagające wspinaczki w terenie wysokogórskim
  • teren: nierówne szlaki, rumowiska skalne, via ferraty
  • aktywność: wyjścia w wysokie góry, wspinaczka lodowa
  • najtrudniejsze trekkingi Teren: lodowce
  • bardzo nierówne trasy
  • teren bez wytyczonych tras
  • rumowiska skalne
  • via ferraty
  • (Meindl) Klasa twardości C
  • Backpacking
  • Alpin
  • wspinaczka w rakach automatycznych w terenie wysokogórskim
  • poruszanie się po trudnych technicznie stokach, lodzie, śniegu
  • ekspedycje wysokogórskie
  • (Meindl) Klasa twardości D
  • Mountaineering

Jak widać z powyższego zestawienia istnieje duża różnorodność w typach określeń rodzajów butów, w zależności od producenta. Nie łatwo w tym gąszczu niejednolitych oznaczeń odnaleźć właściwe dla siebie obuwie. Dlatego nazewnictwo to traktujmy raczej jako dodatkową wskazówkę niż ścisła klasyfikację buta do danego typu aktywności. Szczególnie przydatna jest tu uważam klasyfikacja firmy Meindel która dość dobrze oddaje charakterystykę twardości i przeznaczenia buta.

Czynniki ważne podczas doboru butów górskich:
Podobnie jak w przypadku każdego innego sprzętu górskiego zanim wybierzemy odpowiednie do własnych potrzeb buty w góry, musimy zastanowić się nad kilkoma czynnikami które determinują ich typ, są to:
w jakim ternie but będzie używany (czy w górach typu beskidzkiego, czy raczej wysokogórskiego od Tatr Wysokich począwszy)
w jakiej porze roku
czy buty będą użytkowane wraz z rakami
czy będą użytkowane podczas długich, czy raczej krótkich wędrówek bez dużego obciążenia (ciężkiego plecaka)
 
Znając odpowiedzi na te pytanie posiądziemy garść ważnych informacji z którymi możemy wybrać się na poszukiwanie właściwych dla siebie butów.

Kolejnymi wskazówkami które ułatwią nam dokonanie wyboru, jest grupa cech „uniwersalnych”, niezależnych od naszego wyboru cech, które każde buty powinny spełniać. Są to cechy determinujące wygodę ich użytkowania oraz bezpieczeństwo. Do cech takich należą:
  1. właściwa zelówka (bieżnik i sztywność)
  2. wodoodporność buta – dobrze wykonana cholewka buta
  3. oddychalność buta
  4. system sznurowania
  5. odporność na czynniki mechaniczne
  6. wysokość buta
at. właściwa zelówka buta:
Jeden z ważniejszych parametrów butów górskich. Zapewniający nam właściwą przyczepność do podłoża, tym samym w znacznym stopniu determinujący nasze bezpieczeństwo, wpływający również na komfort użytkowania poprzez odpowiednia amortyzację stopy od podłoża. Na rynku można znaleźć bardzo wiele różnych rozwiązań zelówek, jednak modele te można podzielić z grubsza na dwie grupy: zelówki producenckie (zaprojektowane i wyprodukowane przez firmę produkującą cały but), oraz grupę drugą z legendarną już podeszwą włoskiej firmy Vibram. Producenci często stosują podeszwy typu Vibram ze względu na prestiż tej ostatniej, co znacząco podnosi ogólne dobre wrażenie jakie sprawia dany model buta.
Przykłady wzorów zelówek firmy Vibram

Vibram – podeszwa włoskiej firmy z siedziba w Albizzate Varese. Podeszwa opracowana według pomysłu Vitale Bramaniego, kilkadziesiąt lat temu. W jako pierwszej zastosowano w niej odpowiedni profil – charakterystyczny bieżnik, o głębokich rowkach, których ukształtowanie pozwala podeszwie na samoczyszczenie. Polega to na wykruszaniu się błota i zabrudzeń z pomiędzy bruzd podeszwy podczas marszu. Przez lata podeszwa wciąż doskonalona i rozwijana, z zastosowaniem coraz nowszych rodzajów gum, oraz kształtów bieżnika. Nastąpił również głęboki podział i specjalizacja rodzajów zelówek w stosunku do określonego typu aktywności. Zaowocowało to powstaniem blisko 50 różnych modeli zelówek typu Vibram.  Renoma jaka wiązana jest z tego typu podeszwą jest więc w pełni zasłużona, dlatego czasem warto dołożyć nieco do ceny butów, gdyż wpływa ona znacznie na komfort i bezpieczeństwo użytkowania obuwia. Pewną cechą achillesową tego typu podeszwy jest natomiast ich wąska specjalizacja. Podeszwy tego typu nie nadają się na przykład do użytkowania w ternie miejskim ze względu na przyspieszone zużycie gumy. Dlatego należy zwrócić dość dużą uwagę na właściwy ich dobór w stosunku do naszych potrzeb.
Przykłady wzorów zelówek firmy Vibram

Podeszwy producenckie – niektóre firmy stosują wyłącznie podeszwy własnych projektów, niektóre używają ich jedynie w niższych modelach. Często można spotkać się z negatywnymi, wręcz drwiącymi opiniami na temat takich zelówek, które z góry zakładają że są one złe. W świetle posiadanych przeze mnie doświadczeń mogę tu powiedzieć że jest to absolutnie nierzetelne i nieprawdziwe zdanie. Bardzo często bowiem podeszwy te są bardzo udanymi produktami, zapewniającymi wysoką odporność na czynniki mechaniczne, odpowiedni komfort, twardość i bezpieczeństwo. Jednym z przykładów którymi mogę się tu posłużyć są podeszwy producenckie firmy Hi-Tec z gumy węglowej (Carbon) z którymi można spotkać się w większości z modeli ich butów. Sam posiadam buty Hi-Teca z taką podeszwą. Użytkowane we wszystkich porach roku, w każdych warunkach pogodowych, również z ciężkim plecakiem, a nawet z rakami paskowymi, po 7 latach użytkowania noszą jedynie nieznaczne ślady zużycia. Jest to ich ogromna zaleta. Jak każde inne nie są one oczywiście wolne od wad, nie zachowują się idealnie na każdym rodzaju podłoża, jednak nie są od tych wad również wolne podeszwy typu Vibram. Dlatego czasem gdy ogólna jakość buta jest wysoka i odpowiada on nam, a występuję w nim podeszwa producencka niech nas to od razu nie zniechęca.
Przykład producenckiej podeszwy (tutaj Hi-Tec)
Przykład producenckiej podeszwy (tutaj Hi-Tec)
przejście do drugiej strony artykułu
powrót do strony głównej artukułów Mój kanał informacyjny RSS Prawa autorskie opis do pobrania jako PDF
strona głównao mniepodziękowaniagaleriafilmyartykułypoezjaprozaszlakiporadnik górołazau mniesprzętrecenzjeKonkursyschroniskaTwórczość wydanazasoby-linkikontakt